Mostrando las entradas con la etiqueta tradukinto. Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas con la etiqueta tradukinto. Mostrar todas las entradas

martes, 19 de marzo de 2013

Dresitaj tomboj

En Hirkanio, la plebo nutras hundojn publikajn: la grandaj kaj nobelaj, hundojn hejmajn. Vi jam scias ke en tiuj landoj estas unu de la plej bonaj rasoj de hundoj. Kaj ĉiu bredas tiu ĉi hundoj laŭ lia kapablo por esti vorata poste lia morto, kaj ili kredas ke tiu ĉi estas la plej bona tombo.

CICERONO,
Tusculanae Disputationes, libro unua

jueves, 3 de enero de 2013

Citoj en la tempo 9

Qui desiderat pacem praeparet bellum
kiu volas pacon, preparu militon

De Vegetio, verkisto romana el lia verko De Re Militari, aŭ "Pri Aferoj Militaj", la frazo klare montras ideon tre komuna en la antikva tempo pri la motivoj por la milito. Jam Aristotelo kaj aliaj filozofoj grekaj donis motivojn similajn, la ideo de fari militon por vivi pace.

viernes, 21 de diciembre de 2012

La averto

En la Insuloj Kanarioj leviĝis grandega statuo bronza, de kavaliro kiu glave montris la okcidenton. En sia piedestalo estis enskribo: "Revenu. Post mia dorso estas nenio".

R. F. BURTON,
1001 Nights, II, 141

miércoles, 5 de diciembre de 2012

Citoj en la tempo 8

Oderint dum metuant
malamu ili dum timu ili

Frazo atribuita al Lucio Accio, poeto romana, en unu de liaj verkoj, "Atreo", eble tradukinto de verko de Esĥilo. Tamen, ĝi estos pli konita kiel devizo propra de la imperiestro Kaligulo.

domingo, 18 de noviembre de 2012

Citoj en la tempo 7

Fortes fortuna adiuvat
Fortuno fortulojn helpas

Cito de la romana Terentio, ideo tre popola de la antikva tempo kaj la mezepoko. Samopinias Ovidio kiam li diris: "La deoj favoras la aŭdacajn" kaj aliaj mencias "Fortuno apartenas al la aŭdacaj". Tiu ideo ankaŭ aperos ekzemple en Erasmo.

jueves, 1 de noviembre de 2012

La renkonto

Instruitaj por malami kaj detrui Romon, la fratoj Hanibalo kaj Hasdrubalo invadis Italujon, unu per la sudo kaj la alia per la nordo. Dum dek unu jaroj ili ne vidis sin; ilia plano estis renkonti en Romo, en la tago venka. Sed la konsulo Nerono venkis Hasdrubalon en la bordo de la rivero Metaŭro. Li ordonis dehaki lian kapon kaj ĵeti ĝin al kampadejo de Hanibalo. Tiamanere Hanibalo eksciis ke Hasdrubalo estis venkita.

LOUIS PROLAT,
La Tarif de Marseille (1869)

miércoles, 17 de octubre de 2012

Citoj en la tempo 6

Fas est et ab hoste doceri
Korektaĵo estas lerni eĉ el malamiko

Laŭ la eblecojn kiujn Esperanto permesas, la ĝusta traduko de la latina "fas" estus "malpeko", la malo de peko. En tiuj frazoj "fas" oni tradukas kiel "korektaĵo" aŭ "la aĵo korekta". "Fas" estis en la latina la mala koncepto de peko, "fas" estis tiu kiu estas religie korekta, kaj en tiu senco "malpeko" povus esti sia plej ĝusta traduko.
La cito nin lernigas ke oni devus lerni ĉiam kaj de ĉiuj eĉ el malamikoj.

sábado, 23 de junio de 2012

Citoj en la tempo 5

Timeo Danaos et dona ferentes
mi timas Danaojn eĉ donacojn alportantajn

Tre fama frazo de la Eneado, epopeo verkita de la roma aŭtoro Vergilio. Poste la Grekoj donis ĉevalo ligna al Trojanoj, Laokoonto suspektas kaj avertas la Trojanojn ne akcepti la ĉevalon kun tiu ĉi frazo. Sed la Trojanoj ne konsideri lian averton poste serpentoj lin voras kaj liajn infanojn. La ĉevalo enhavis la milistaron grekan, kiuj dumnokte foriris el la ĉevalo kaj forbruligis Trojon.

domingo, 10 de junio de 2012

Citoj en la tempo 4

Dulce et decorum est pro patria mori
dolĉaĵo kaj dececaĵo estas morti pro onia patrio

La frazo estas de la poeto romano Horacio en lia verko Odoj. Kun Vergilio, li estis unu el la plej gravaj poetoj de Romo dum la epoko de Aŭgusto. Ĉi tiu frazo ekzemplas la graveco de la patriotismo en lia verko.

viernes, 1 de junio de 2012

Citoj en la tempo 3

Silent enim leges inter arma
do silentiĝas leĝoj inter armiloj

Tiu ĉi estas frazo de Cicerono. Ĝi signifias ke meze de milito la leĝojn, la ŝtaton, la instituciojn oni haltigas.

sábado, 26 de mayo de 2012

Citoj en la tempo 2

Fortis cadere, cedere non potest
La brava povas fali, sed ne povas cedi

Nova frazo latina. La origina latina enhavas "cadere", kio signifas "fali", sed ankaŭ povas signifi "morti", tiun ĉi oni perdas en la tradukinto, sed la senco estas la sama. Ankaŭ oni povas kompreni: la bravuloj povas malsukcesi en iu afero, sed ne povas rezigni.

miércoles, 23 de mayo de 2012

Citoj en la tempo 1

Tie ĉi mi inicas sekcion novan pri tradukeco de frazoj famaj kaj malfamaj. Nia unua frazo:

Ars longa, vita brevis.
Longa verko, mallonga vivo.

La frazo origina estis inversa; vita brevis, ars longa, kaj estis la latina tradukinto de la origina greka; Ὁ βίος βραχύς, ἡ δὲ τέχνη μακρή. En ĝi la vorto uzita estas "τέχνη" de kie elvenas la vorto "teĥniko", sed en la grekantikva lingvo signifas "slojdo, verko". La latina tradukinto uzas la vorto "ars" de kie "arto" elvenas, tamen, tiu ĉi latina vorto enhavis la sama senco ol la greka "τέχνη". Tial mi tradukas "verko".

Ĝi elvenas de la du unuaj lineoj de aforismo de Hipokrato, kiu ankaŭ diris:

Ὁ βίος βραχύς,
ἡ δὲ τέχνη μακρή,
ὁ δὲ καιρὸς ὀξύς,
ἡ δὲ πεῖρα σφαλερή,
ἡ δὲ κρίσις χαλεπή.

La vivo mallonga,
la verko longa,
la okazo nedaŭra,
la provo danĝera,
la juĝo malfacila.

martes, 15 de noviembre de 2011

Distriĝi

Ĉasisto por timigi ĉasiton ekfajrigis arbaron. Subite li ekvidis homon elveninte rokon. La homo trapasis la fajron trankvile. La ĉasisto kuris post li.

— Diru, do. Kiel vi povas trapasi la rokon?
— La rokon? Kion vi volas diri kun tio?
— Mi vidis vin trapasi la fajron ankaŭ.
— Fajro? Kion signifas "fajro"?

 Tio perfekta taoisto, komplete viŝita, li vidadis la malsamojn de nenio.

HENRY MICHAUX,
Un Barbare en Asie

lunes, 24 de octubre de 2011

Danĝero pro troa devoteco

Foje Abunonaso vizitinte amikon sian, la tegmento ekkrakis.

— Kio estas tio? —demandis li.
— Ne timu, tio estas la tegmento kio adoris Dion.

Tuj kiam li aŭdis ĉi tiujn vortojn, Abunonaso foriris domon.

— Kien vi iras? —demandis l' amiko.
— Mi timas ke ĝia devoteco troiĝos —respondis Abunonaso— kaj ĝi genuiĝos dum mi enestas.

NOZHAT EL DJALLAS

lunes, 17 de octubre de 2011

En la okazo se

Redevaldo, reĝo de la orientsaksoj, estis akceptita, en Kento, al sakramento de la kredo kristana, tamen, reveninte al lia reĝlando, lia edzino kaj iuj abomenindaj majstroj, delogis lin kaj deturnis lin el la sincereco de lia kredo, kaj tie ĉi, en la sama templo li starigis altaron dediĉitan al Kristo kaj alian, pli malgrandan, kie oferadis viktimojn al la demonoj.

BEDO LA RESPEKTINDA
Historia ecclesiastica gentis Anglorum, II, 15

miércoles, 12 de octubre de 2011

La Sonĝo de Ĝuangzio

Ĝuangzio sonĝis ke li estis papilio kaj vekiĝinte ne sciis se li estis homo kiu sonĝis esti papilio aŭ, kontraŭe, papilio kiu nun sonĝis esti viro.

HERBERT ALLEN GILES,
Chuang Tzu (1889)

Alia versio de la sonĝo de Ĝuangzio en Esperanto estas:
Foje Ĝuangzio sonĝis, ke li fariĝis fluganta papilio. Vekiĝinte li ekdubis: "Ĉu mi fariĝis papilio en mia sonĝo aŭ la papilio fariĝis Ĝuangzio en sia sonĝo?"
Fine, ankaŭ la hungara poeto Lőrinc Szabó mencias la sonĝo en via verko "Sonĝo de Ĝuang Dzi":

Jes papilio mi 'stis, papilio,
kiu dancadis gaje sub la sun',
sen konjektet', ke ĝi 'stas Ĝuang Dzi,
kaj mi vekiĝis, kaj ne scias nun,
ne scias nun - revante li daŭrigis -
kio la vero, kiu estas mi:
ĉu Ĝuang Dzi la papilion sonĝis,
aŭ min nun sonĝas tiu papili'?

jueves, 6 de octubre de 2011

Rakonto de Cecilia

Mi aŭdis Lucion Flakon, plejsupera sacerdoto de Marso, raporti la rakonton jenan: Cecilia, filino de Metelo, volis edzigi la filinon de lia fratino kaj, laŭ la antikva moro, iris al kapelo por akcepti aŭguron. La damo estadis starata dum Cecilia sidata kaj longa tempo preterpasis sen unu vorton aŭdi. La nevino laciĝis kaj diris Cecilian:
— Permesu min sidiĝi momente.
— Jes klare, karino mia —diris Cecilia—; mi donos al vi mian lokon.
Tiuj ĉi vortoj estis la aŭguro, ĉar Cecilia mortis post nelonge kaj la nevino edziĝis kun la vidvo.


CICERONO,
De divinatione, I, 45

martes, 21 de abril de 2009

La ĵuro de Kirjono kaj Eorlo

La ĵuro estas parto de la libro Nefinitaj Rakontoj skriba de J.R.R. Tolkien. La ĵuro estas enhava en la rakonto de Kirjono (stevardo de Gondoro) kaj Eorlo (unua reĝo de Rohano), rakonto de la helpo de Eorlo kaj siaj homoj popolon Gondoro. Gravo ĝia kuŝas en enhavi version en elflingvo, gravada por la studo de la lingvo Kvenja kaj aliaj elflingvoj. Tre interesa lingvistike mi estas ĝin tradukinta en multaj da lingvoj.

Kvankam la
ĵuro inkluzivas tradukinton en Angla, tio ĉi, estas interpretema kaj ne tre laŭvorta. Miaj tradukintoj intencas esti pli laŭvortaj.

La
ĵuro en origina Kvenja:

Vanda sina termaruva Elenna-nóreo alcar enyalien ar Elendil Vorondo voronwë. Nai tiruvantes i hárar mahalmassen mi Númen ar i Eru i or ilyë mahalmar ëa tennoio.

Mia tradukinto,
laŭ la komentarioj de la aŭtoro mem, estus en Esperanto:

Ĵuro tio ĉi traduros al rememori gloron de Al-stellando kaj fidon de Elendilo la Fidela. Gardu ĝin, ili, kiuj sidiĝas sur la tronoj en la Okcidento kaj la Unulo kiu super ĉiuj tronoj estas ĝisĉiam.

Observu uzon de verbo en infinitivo tiel en la versio origina "enyalie-" kiem en mia tradukinto "rememori", dum la "-n" estas en Kvenja la dativo simile la prepozicio "al". En
ambaŭ "gloro" kaj "fido" estas en akuzativo de la verbo en infinitivo kaj la neologismo "ĝis ĉiam" aŭ "ĝisĉiam".

Fine, mia
laŭvorta tradukinto en la Angla:

This oath will endure to recall the glory of the Starwards Land, and the faith of Elendil the Faithful. May those watch it who sit upon the thrones of the West and of the One who is above all thrones forever.

Komparu tio
ĉi tradukinto kun tio kio estas enhava en la libro.

miércoles, 17 de diciembre de 2008

Pri la saĝo

Mi trovis interesan proverbon sennoman kiu parolas pri la saĝo. Mi ĝin tradukas nun;

"Tiu kiu scias kaj scias ke li scias,
estas saĝa. Postiru lin.
Tiu kiu scias kaj ne scias ke li scias,
estas dorma. Veku lin.
Tiu kiu ne scias kaj scias ke li ne scias,
estas humila. Lernigu lin.
Tiu kiu ne scias kaj ne scias ke li ne scias,
estas
malsaĝa. Fuĝu lin."
Sennoma

Tamen, kio
aŭ kiu diras al ni la signifon de la saĝo? Kio estas esti saĝulo? Reale ni bezonas lernigi kiujn ne scias? Kion persono devas fari?

miércoles, 2 de julio de 2008

La Trompo de Gylfo

Gylfaginning estas rakonto islandeja de la dekdua jarcento, kiu rakontas pri la nordĝermana mitologio. Ĝi estas parto de la libro skribita de Snorrio Sturlido, la Proza Edda. La plej rava estas ke la rakonto estas skribita en formo de demandaro, kaj tiel respondas ĉiajn dubojn pri la nordĝermana mitologio. Anstataŭ de rakonto linia, ĝi estas rakonto enkadra. Ĝi ne sin limas en rakonti rakonton, sed ĝi respondas gravajn demandojn de la mitologio.

Tuta la rakonto estas la sperto vizia de la ĉefrolulo. Tial eble ĉiam la tradukinto de la titolo estas la Sonĝo aŭ la Vizio de Gylfo, inkluzive la Halucino de Gylfo. Tamen tiu ne estas la vera senco de la nomo gylfaginning. La vorto ginning, ofte tradukita kiel sonĝo aŭ halucino, vere signifas "truko, trompo", el la verbo gina "truki, trompi" en antikva islanda. Persono montris al mi tiun ĉi eraron en la Vikipedio latina, kaj kiam mi serĉis en la Zoega (vortaro islanda), mi vidis ke ĝi estis vera. La persono ne ĝin vidis en la Zoega, sed en alia fonto, en alia Vikipedio, sed estis vera. Malgraŭ de ĉia evidento, de ĉiaj tradukintoj, de nomoj kiel Borges kaj aliaj kiuj apogis tiujn tradukintojn, ĝi estas malĝusta.

Oni ne parolas malbone pri la tradukintoj de tiom da aŭtoroj, la tradukinto eble kutimigis kaj baldaŭ oni ne serĉis la literan sencon. Feliĉe iu dubis, iu serĉis, iu konsciis la veron.