Malsamecoj inter 'ebl' kaj 'iv'

Daŭrigante per la serio de komentoj pri la sufiksoj kaj elementoj de Esperanto, por helpi novajn lernantojn. La lastan fojon kiam mi skribis pri la diferencoj inter "ig" kaj "iĝ", ĉi-foje mi skribos pri "iv" kaj "ebl".

Ĉi tiuj elementoj tre similas. La sufikso "ebl" estas uzata por diri kapaciton aŭ kapablon, por esprimi, ke io estas farebla.

Ekz.:
Tio estas manĝebla.
Oni povas manĝi tion. Tio povas esti manĝita.

Tio estas nekredebla!
Tion oni ne povas kredi. Tio ne povas esti kredita.

Aliflanke, la sufikso "iv" estas neoficiala kaj simila al Fundamenta "ebl" sed "iv" esprimas aktivan kapablon, dum "ebl" esprimas kapablon .

Ekz.:
La fabriko produktiva.
La fabriko kiu povas produki ion.

Kreiva forto.
Forto kiu povas krei ion.

La malsamecoj estas klaraj:

Aĵo produktiva = aĵo kiu povas produki ion.
Aĵo produktebla = aĵo kiu povas esti produktita. Aŭ aĵon kiu io povas produki.

Citoj en la tempo 5

Timeo Danaos et dona ferentes
mi timas Danaojn eĉ donacojn alportantajn

Tre fama frazo de la Eneado, epopeo verkita de la roma aŭtoro Vergilio. Poste la Grekoj donis ĉevalo ligna al Trojanoj, Laokoonto suspektas kaj avertas la Trojanojn ne akcepti la ĉevalon kun tiu ĉi frazo. Sed la Trojanoj ne konsideri lian averton poste serpentoj lin voras kaj liajn infanojn. La ĉevalo enhavis la milistaron grekan, kiuj dumnokte foriris el la ĉevalo kaj forbruligis Trojon.

Citoj en la tempo 4

Dulce et decorum est pro patria mori

dolĉaĵo kaj dececaĵo estas morti pro onia patrio

La frazo estas de la poeto romano Horacio en lia verko Odoj. Kun Vergilio, li estis unu el la plej gravaj poetoj de Romo dum la epoko de Aŭgusto. Ĉi tiu frazo ekzemplas la graveco de la patriotismo en lia verko.

Citoj en la tempo 3

Silent enim leges inter arma
do silentiĝas leĝoj inter armiloj

Tiu ĉi estas frazo de Cicerono. Ĝi signifias ke meze de milito la leĝojn, la ŝtaton, la instituciojn oni haltigas.

Citoj en la tempo 2

Fortis cadere, cedere non potest
La brava povas fali, sed ne povas cedi

Nova frazo latina. La origina latina enhavas "cadere", kio signifas "fali", sed ankaŭ povas signifi "morti", tiun ĉi oni perdas en la tradukinto, sed la senco estas la sama. Ankaŭ oni povas kompreni: la bravuloj povas malsukcesi en iu afero, sed ne povas rezigni.

Citoj en la tempo 1

Tie ĉi mi inicas sekcion novan pri tradukeco de frazoj famaj kaj malfamaj. Nia unua frazo:

Ars longa, vita brevis.
Longa verko, mallonga vivo.

La frazo origina estis inversa; vita brevis, ars longa, kaj estis la latina tradukinto de la origina greka; Ὁ βίος βραχύς, ἡ δὲ τέχνη μακρή. En ĝi la vorto uzita estas "τέχνη" de kie elvenas la vorto "teĥniko", sed en la grekantikva lingvo signifas "slojdo, verko". La latina tradukinto uzas la vorto "ars" de kie "arto" elvenas, tamen, tiu ĉi latina vorto enhavis la sama senco ol la greka "τέχνη". Tial mi tradukas "verko".

Ĝi elvenas de la du unuaj lineoj de aforismo de Hipokrato, kiu ankaŭ diris:

Ὁ βίος βραχύς,

ἡ δὲ τέχνη μακρή,

ὁ δὲ καιρὸς ὀξύς,

ἡ δὲ πεῖρα σφαλερή,

ἡ δὲ κρίσις χαλεπή.

La vivo mallonga,

la verko longa,

la okazo nedaŭra,

la provo danĝera,

la juĝo malfacila.

La homo laŭ Platono

En la Antikvaj Tempoj multe da filozofoj grekantikvaj kunvenis en filozofa mitingo; Platono, Diogeno, kaj aliaj tre gravaj filizofoj grekaj de tiu epoko. La filozofoj ĉeestantaj demandis al Platono la difinon de la vorto homo. Post iom, Platono difinis la homon kiel besto dupieda kaj senpluma. Do, Diogeno eksenplumigis kokon, kaj montris ĝin al ĉeestantoj dirinte: "Jen la homo laŭ Platono!".