Mostrando las entradas con la etiqueta citoj. Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas con la etiqueta citoj. Mostrar todas las entradas

jueves, 3 de enero de 2013

Citoj en la tempo 9

Qui desiderat pacem praeparet bellum
kiu volas pacon, preparu militon

De Vegetio, verkisto romana el lia verko De Re Militari, aŭ "Pri Aferoj Militaj", la frazo klare montras ideon tre komuna en la antikva tempo pri la motivoj por la milito. Jam Aristotelo kaj aliaj filozofoj grekaj donis motivojn similajn, la ideo de fari militon por vivi pace.

miércoles, 5 de diciembre de 2012

Citoj en la tempo 8

Oderint dum metuant
malamu ili dum timu ili

Frazo atribuita al Lucio Accio, poeto romana, en unu de liaj verkoj, "Atreo", eble tradukinto de verko de Esĥilo. Tamen, ĝi estos pli konita kiel devizo propra de la imperiestro Kaligulo.

domingo, 18 de noviembre de 2012

Citoj en la tempo 7

Fortes fortuna adiuvat
Fortuno fortulojn helpas

Cito de la romana Terentio, ideo tre popola de la antikva tempo kaj la mezepoko. Samopinias Ovidio kiam li diris: "La deoj favoras la aŭdacajn" kaj aliaj mencias "Fortuno apartenas al la aŭdacaj". Tiu ideo ankaŭ aperos ekzemple en Erasmo.

miércoles, 17 de octubre de 2012

Citoj en la tempo 6

Fas est et ab hoste doceri
Korektaĵo estas lerni eĉ el malamiko

Laŭ la eblecojn kiujn Esperanto permesas, la ĝusta traduko de la latina "fas" estus "malpeko", la malo de peko. En tiuj frazoj "fas" oni tradukas kiel "korektaĵo" aŭ "la aĵo korekta". "Fas" estis en la latina la mala koncepto de peko, "fas" estis tiu kiu estas religie korekta, kaj en tiu senco "malpeko" povus esti sia plej ĝusta traduko.
La cito nin lernigas ke oni devus lerni ĉiam kaj de ĉiuj eĉ el malamikoj.

sábado, 23 de junio de 2012

Citoj en la tempo 5

Timeo Danaos et dona ferentes
mi timas Danaojn eĉ donacojn alportantajn

Tre fama frazo de la Eneado, epopeo verkita de la roma aŭtoro Vergilio. Poste la Grekoj donis ĉevalo ligna al Trojanoj, Laokoonto suspektas kaj avertas la Trojanojn ne akcepti la ĉevalon kun tiu ĉi frazo. Sed la Trojanoj ne konsideri lian averton poste serpentoj lin voras kaj liajn infanojn. La ĉevalo enhavis la milistaron grekan, kiuj dumnokte foriris el la ĉevalo kaj forbruligis Trojon.

domingo, 10 de junio de 2012

Citoj en la tempo 4

Dulce et decorum est pro patria mori
dolĉaĵo kaj dececaĵo estas morti pro onia patrio

La frazo estas de la poeto romano Horacio en lia verko Odoj. Kun Vergilio, li estis unu el la plej gravaj poetoj de Romo dum la epoko de Aŭgusto. Ĉi tiu frazo ekzemplas la graveco de la patriotismo en lia verko.

viernes, 1 de junio de 2012

Citoj en la tempo 3

Silent enim leges inter arma
do silentiĝas leĝoj inter armiloj

Tiu ĉi estas frazo de Cicerono. Ĝi signifias ke meze de milito la leĝojn, la ŝtaton, la instituciojn oni haltigas.

sábado, 26 de mayo de 2012

Citoj en la tempo 2

Fortis cadere, cedere non potest
La brava povas fali, sed ne povas cedi

Nova frazo latina. La origina latina enhavas "cadere", kio signifas "fali", sed ankaŭ povas signifi "morti", tiun ĉi oni perdas en la tradukinto, sed la senco estas la sama. Ankaŭ oni povas kompreni: la bravuloj povas malsukcesi en iu afero, sed ne povas rezigni.

miércoles, 23 de mayo de 2012

Citoj en la tempo 1

Tie ĉi mi inicas sekcion novan pri tradukeco de frazoj famaj kaj malfamaj. Nia unua frazo:

Ars longa, vita brevis.
Longa verko, mallonga vivo.

La frazo origina estis inversa; vita brevis, ars longa, kaj estis la latina tradukinto de la origina greka; Ὁ βίος βραχύς, ἡ δὲ τέχνη μακρή. En ĝi la vorto uzita estas "τέχνη" de kie elvenas la vorto "teĥniko", sed en la grekantikva lingvo signifas "slojdo, verko". La latina tradukinto uzas la vorto "ars" de kie "arto" elvenas, tamen, tiu ĉi latina vorto enhavis la sama senco ol la greka "τέχνη". Tial mi tradukas "verko".

Ĝi elvenas de la du unuaj lineoj de aforismo de Hipokrato, kiu ankaŭ diris:

Ὁ βίος βραχύς,
ἡ δὲ τέχνη μακρή,
ὁ δὲ καιρὸς ὀξύς,
ἡ δὲ πεῖρα σφαλερή,
ἡ δὲ κρίσις χαλεπή.

La vivo mallonga,
la verko longa,
la okazo nedaŭra,
la provo danĝera,
la juĝo malfacila.